Fotografisch naakt

Voor: Hollands Diep, zomer 2009


Voor een genre dat het moet hebben van schaarste, - een lichaam, zonder kleren - is het opvallend hoeveel styling er aan te pas komt. Lichamen verschillen, maar die verschillen zijn te verwaarlozen naast de poppenkast die de fotografie er omheen heeft gebouwd: belichting, aankleding, enscenering en techniek. Niet op de naakte huid zelf maar in het domein van de fictie wordt het echte verschil gemaakt.

Wat opvalt is dat het decor in de loop van de tijd nauwelijks is veranderd. Weliswaar zijn zelfs de meest sobere naaktfoto's altijd dateerbaar, maar de rekwisieten blijven altijd dezelfde. Favoriet sinds de nacht der tijden is het kreukelige laken, gevolgd door hoge hakken, kousen, bloemen en wat strijklicht of water. En er is de voorkeur voor dat wat je in het gewone spraakgebruik zou aanduiden als de meest lullige vormen van huiselijkheid: spullen die passen in een morsig flatje. Deze ingrediënten vormen de inzet van het oude spel waarin het artistieke naakt zich aanschurkt tegen de reguliere porno. Voor een mannelijk publiek is niets zo spannend als een onwaarschijnlijk mooie, naakte vrouw in een beetje ordinaire setting.

Foto's van naakte mannen vragen om andere accenten, andere spullen en vooral ook andere regels van onthulling en verhulling. Nog steeds is de penis het best afgeschermde lichaamsdeel: bij negen van de tien naakte mannen in films en op foto's wordt het cruciale deel aan het oog onttrokken. Mannen-naakten voor een exclusief homo-publiek hebben in hun stilering vaak iets metaligs en ze zijn arm aan context. Mannelijk naakt voor het vrouwelijk oog moet een groter beroep doen op de verbeelding. Ze zijn er wel, maar zeldzaam. Het is een genre dat, geloof ik, nog grotendeels moet worden uitgevonden.

Het naakt is een plooibare materie, met simpele randvoorwaarden: een lichaam, ongekleed. Des te moeilijker is het genre voor wie ons nog wil verrassen.